Belden bacağa vuran ağrı: siyatik ve eşlik eden belirtiler

Bacağa yayılan ağrının olası kaynakları

Siyatik, bel bölgesinden bacağa uzanan sinir yolunun etkilenmesiyle ilişkili ağrıyı anlatmak için kullanılır. Yakınma kalçada başlayıp bacağın arka tarafına, bazen ayağa ve parmaklara kadar uzanabilir. Bacakta hissedilen ağrı, bel ağrısından daha belirgin olabilir. Bazı kişilerde ani başlayan keskin bir ağrı, bazılarında ise zamanla artan yanma veya elektriklenme hissi ön plandadır.

Bel omurları arasındaki diskin sinir kökünü etkilemesi olası nedenlerden biridir. Sinirlerin geçtiği alanın daralması veya başka omurga değişiklikleri de benzer yakınmalar oluşturabilir. Bununla birlikte kalça, kas ve eklemlerden kaynaklanan ağrılar da bacağa yansıyabilir. Yalnız ağrının bulunduğu yere bakılarak nedenin kesinleştirilmesi mümkün değildir.

Siyatik ile bel tutulması arasındaki fark

Bel tutulmasında hareketle artan yerel ağrı ve hareket kısıtlılığı belirgin olabilir. Siyatikte ise bacağa yayılan yakınma ve bazen duyu değişikliği dikkat çeker. Öksürme veya hapşırma sırasında ağrının artması değerlendirmede yararlı bir bilgidir; tek başına fıtık tanısı koydurmaz. Aynı kişide bel ağrısı ile sinir kaynaklı bacak ağrısı birlikte bulunabilir.

İnternette görülen bacak kaldırma veya esneme denemeleri tanı yerine geçmez. Ağrıyı yeniden oluşturmak için hareketi zorlamak da gerekli değildir. Gün içinde ağrının hangi mesafeye yayıldığını, hangi etkinlikle arttığını ve dinlenmeyle nasıl değiştiğini anlatabilmek muayeneye katkı sağlar. Örneğin yalnız uzun oturuşta başlayan ağrı ile yürüyüşü giderek kısaltan yakınma aynı biçimde değerlendirilmez.

Uyuşma ve kuvvet kaybının değerlendirilmesi

Karıncalanma ve uyuşma sinirlerin etkilenmesiyle ilişkili olabilir; bu belirtilerin süresi ve yayılımı önemlidir. Kuvvet kaybı ise yalnız ağrıdan çekinerek hareketi azaltmaktan farklıdır. Ayağın takılması, merdivende bacağın beklenmedik biçimde boşalması veya ayağı kaldırmada yeni güçlük gibi değişikliklerin hekime bildirilmesi gerekir.

Yeni başlayan ya da ilerleyen güçsüzlükte rutin kontrol tarihini beklemek uygun değildir. Belirtinin tek veya iki bacakta olması, hızla artması ve idrar ya da dışkı kontrolündeki değişikliklerle birlikte görülmesi başvurunun aciliyetini değiştirir. Ağrı hafiflese bile yeni nörolojik belirtiler göz ardı edilmemelidir.

Acil değerlendirme gerektiren belirtiler

Bel veya bacak ağrısına aşağıdaki belirtilerden biri eşlik ediyorsa evde gözlemle yetinilmez; acil serviste değerlendirme gerekir. Türkiye'de gerektiğinde 112 aranır. Bu belirtiler her zaman aynı hastalıktan kaynaklanmaz, ancak sinir işlevini etkileyen ciddi durumların gecikmeden dışlanması gerekir.

Yüksek ateş, belirgin genel durum bozukluğu, ciddi düşme veya trafik kazası sonrasında başlayan ağrı da hızlı değerlendirme gerektirir. Kanser öyküsü, açıklanamayan kilo kaybı veya giderek artan gece ağrısı varsa başvuru ertelenmemelidir. Acil belirtiler bulunmadığında bile giderek kötüleşen ağrı ve günlük işlerin yapılamaması hekim görüşmesi için yeterli nedendir.

• Genital bölge, makat çevresi veya bacakların arasında yeni duyu kaybı.
• İdrarı başlatmada yeni güçlük, idrar yapamama veya yeni idrar/dışkı kaçırma.
• Her iki bacakta ağrı ya da belirgin veya artan uyuşma ve güçsüzlük.

Muayene ve günlük yaşama dönüş

Muayenede ağrının başlangıcı, yayılımı ve geçirilmiş yaralanmalar sorgulanır; kas gücü, duyu, refleksler ve yürüyüş değerlendirilebilir. Manyetik rezonans görüntüleme her siyatik yakınmasında ilk adım değildir. İncelemenin gerekliliği, ciddi bir neden şüphesi ve sonucunun tedavi kararını değiştirip değiştirmeyeceği dikkate alınarak belirlenir.

Ciddi nedenler dışlandıktan sonra günlük hareketin kişinin durumuna göre sürdürülmesi ve uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınılması desteklenir. Aktivite miktarı kademeli düzenlenir; ağrıyı zorlayarak yapılan esnemeler herkese uygun değildir. İzlemde yalnız ağrı puanı değil, yürüme, oturma, uyku ve iş yapabilme gibi işlevler de değerlendirilir. Düzelme süresi kişiden kişiye değişir; yeni belirtiler ortaya çıkarsa önceki plan yeniden gözden geçirilir.