Ağrılı Mesane Sendromu (İnterstisyel Sistit) Nedir?

Nedir ve nasıl adlandırılır

Mesane, böbreklerden gelen idrarı boşaltım zamanına kadar biriktiren, kas duvarlı bir organdır. Ağrılı mesane sendromu, mesane bölgesinde altı haftadan uzun süren ağrı, basınç ya da rahatsızlık hissinin sık idrara çıkma ve ani sıkışma gibi yakınmalarla birlikte bulunduğu, buna karşılık yapılan incelemelerde enfeksiyon ya da tabloyu açıklayacak başka bir hastalığın gösterilemediği durumu tanımlar.

Aynı tablo uzun yıllar interstisyel sistit adıyla anıldı. "Sistit" sözcüğü mesane iltihabı anlamına gelir; ancak burada bakteriyel bir iltihap bulunmadığı için güncel kaynaklar ağrıyı öne çıkaran mesane ağrısı sendromu ya da ağrılı mesane sendromu adlandırmasını yeğler. İki ad çoğu metinde birlikte kullanılır ve aynı tabloyu anlatır.

Kadınlarda erkeklere göre daha sık bildirilir, ancak her iki cinste ve geniş bir yaş aralığında görülebilir. Yakınmaların şiddeti kişiden kişiye çok değişir: bazı kişilerde aylarca süren sessiz dönemler olurken, bazılarında günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyen sürekli bir rahatsızlık vardır.

Neden olur

Ağrılı mesane sendromunda tek bir neden gösterilemez. Farklı kişilerde farklı mekanizmaların öne çıktığı, tablonun tek bir hastalıktan çok ortak yakınmalarla seyreden bir grubu tanımladığı düşünülmektedir. Araştırmalarda üzerinde en çok durulan başlıklar şunlardır:

Mesane iç yüzeyindeki koruyucu örtü. Mesanenin iç yüzeyi, şeker yapılı uzun moleküllerden oluşan ince bir tabakayla kaplıdır. Bu moleküllerin genel adı glikozaminoglikandır. Örtünün seyrelmesi ya da geçirgenleşmesi durumunda idrardaki maddelerin mesane duvarına ulaşıp tahriş oluşturabileceği öne sürülmüştür. Bu, tablonun açıklanmasında sık anılan varsayımlardan biridir ve araştırmalar sürmektedir.

Sinir uçlarının duyarlılaşması. Uzun süren ağrıda mesane duvarındaki duyu sinirleri ve bunların bağlandığı sinir yolları uyarılara daha düşük eşikle yanıt verir hâle gelebilir. Bu durumda normalde rahatsızlık vermeyen bir dolum bile ağrı olarak algılanabilir.

Yerel iltihap yanıtı. Mesane duvarındaki bazı bağışıklık hücrelerinin sayıca artışı ve saldıkları maddeler, özellikle mesane iç yüzeyinde yara benzeri değişikliklerin görüldüğü daha küçük hasta grubunda tanımlanmıştır.

Pelvik taban kaslarının gerginliği. Leğen kemiği tabanındaki kaslar uzun süre kasılı kalabilir. Bu gerginlik ağrıyı sürdüren ve boşaltımı zorlaştıran bir etken olarak değerlendirilir.

Eşlik eden durumlar. Huzursuz bağırsak yakınmaları, yaygın kas ağrısı tabloları, migren, kaygı ve uyku bozukluğu bu sendroma sık eşlik eder. Bunlar ağrının nedeni olmayabilir, ancak şiddetini ve kişinin günlük yaşamdaki yükünü etkiler.

Belirtileri

Üç yakınma birlikte bulunur: ağrı, sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissi.

Ağrının en ayırt edici özelliği dolumla ilişkisidir. Mesane doldukça artar, idrar yapıldıktan sonra bir süre için azalır. Alt karında, kasık bölgesinde, idrar kanalı boyunca, kadınlarda vajina çevresinde, erkeklerde makat ile testisler arasındaki bölgede duyulabilir. Kişiler bu duyguyu çoğu zaman ağrıdan çok basınç, yanma ya da içeriden zorlanma olarak tarif eder.

Sık idrara çıkma hem gündüz hem gece sürer. Her seferinde çıkan idrar miktarı genellikle azdır; kişi mesanesi dolmadan tuvalete gider, çünkü amaç idrarı boşaltmaktan çok ağrıyı hafifletmektir. Bu yönüyle tablo, kaçırma korkusunun öne çıktığı aşırı aktif mesaneden ayrılır.

Yakınmaların gelip gitmesi tipiktir. Haftalarca hafif seyreden bir dönemin ardından günler süren alevlenmeler görülebilir; kişiler bu dönemleri yoğun çalışma, uykusuzluk, adet dönemi ya da belirli yiyeceklerle ilişkilendirir. Cinsel yaşamda ağrı ve sonrasında artan yakınmalar da sık bildirilir.

Yakınmalar başlangıçta idrar yolu enfeksiyonuna çok benzer. Ayırt edici nokta, kültürlerin tekrar tekrar temiz gelmesi ve verilen tedavilere karşın yakınmaların sürmesidir. İdrar yaparken yanmanın diğer nedenleri için dizüri yazımıza bakabilirsiniz. Ağrılı mesane sendromu iyi huylu bir durumdur; mesane kanserine dönüştüğüne ilişkin bir bulgu yoktur.

Tanı ve değerlendirme

Bu tabloyu tek başına gösteren bir kan ya da idrar testi yoktur. Tanı, benzer yakınma yapan durumların dışlanmasıyla konur. Hekim önce yakınmaların ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını, idrar ve bağırsak alışkanlıklarını ve geçirilmiş enfeksiyonları sorgular.

Değerlendirmede sık kullanılan basamaklar şunlardır:

• Mesane günlüğü. Üç gün boyunca içilen sıvı, tuvalete gidiş saatleri, çıkan idrar miktarı ve o andaki ağrı puanı yazılır. Hem tanıya hem izleme en çok katkı veren araçtır.
• İdrar incelemesi ve kültür. Enfeksiyonun dışlanması için gereklidir; gerektiğinde yinelenir.
• Belirti ölçekleri. Ağrıyı ve idrar yakınmalarını puanlayan soru listeleri, gidişin dönem dönem karşılaştırılmasına yarar.
• Fizik muayene. Karın, kasık ve pelvik taban kaslarının değerlendirilmesini içerir; gerginlik ve duyarlı noktalar aranır.
• Görüntüleme ve ileri incelemeler. Ultrason ile boşaltım sonrası mesanede kalan idrar ölçülebilir. Kanın görüldüğü ya da tablonun tipik seyretmediği durumlarda hekim mesanenin içini kamerayla değerlendirmeyi isteyebilir.

Hangi incelemenin gerekli olduğu kişiye göre değişir. İnternette yer alan soru listeleri bir fikir verebilir, ancak tanı koydurmaz.

Günlük yaşam ve izlem

Ağrılı mesane sendromunda izlem uzun soluklu yürür ve kişinin öne çıkan yakınmasına göre düzenlenir. Günlük yaşamda sık gündeme gelen başlıklar şunlardır:

• Kişisel tetikleyicilerin fark edilmesi. Kahve, koyu çay, asitli ve gazlı içecekler, narenciye, domates, baharatlı yiyecekler ve alkol bazı kişilerde yakınmaları artırır. Herkes için geçerli bir yasak listesi yoktur; şüphelenilen yiyecekleri bir süre çıkarıp tek tek geri eklemek ve sonucu mesane günlüğüne yazmak kendi listenizi çıkarmanın yoludur.
• Sıvı alımı. Ağrı korkusuyla sıvıyı fazla kısmak idrarı yoğunlaştırarak yakınmayı artırabilir. Günlük miktarı hekiminizle birlikte belirlemek daha doğrudur.
• Pelvik taban. Bu kaslara yönelik çalışmaların biçimi kişiye göre değişir ve hekim ya da fizyoterapist değerlendirmesiyle belirlenir; yanlış uygulanan kasma çalışmaları yakınmaları artırabilir.
• Bağırsak düzeni. Kabızlıktan kaçınmak pelvik bölgedeki zorlanmayı azaltmaya yönelik önerilerdendir.
• Uyku ve stres. Uyku düzeni ve kaygı yönetimi, ağrının günlük yaşamdaki yükünü etkileyen başlıklar arasında değerlendirilir.
• Isı ve giysi. Ilık uygulamaların rahatlatıcı bulunduğu bildirilir; bel ve kasığı sıkan giysiler bazı kişilerde rahatsızlığı artırır.

Alevlenme dönemleri bu tablonun doğal seyrinin parçasıdır ve kötüye gidiş anlamına gelmez. İzlem planını hekiminiz oluşturur; hekiminizin başlattığı bir tedaviyi yakınmalar azaldı diye kendi kararınızla bırakmayınız.

Ne zaman hekime başvurulmalı

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden hekime başvurmak gerekir:

• Ateş, titreme ve yan ağrısının yakınmalara eklenmesi.
• İdrarda görünür kan bulunması.
• Hiç idrar yapamama ya da mesanenin boşaltılamadığı hissi.
• Yeni başlayan ve hızla ağırlaşan mesane ağrısı.
• Yakınmalarla birlikte açıklanamayan kilo kaybı ya da gece terlemesi.

Bunların dışında, altı haftadan uzun süren mesane ağrısı ve idrar yakınmaları da değerlendirilmelidir. Özellikle tekrar tekrar sistit tanısı alıp kültürleri temiz gelen kişilerde bu tablonun akla getirilmesi, gereksiz antibiyotik kullanımlarının önüne geçilmesi bakımından önemlidir. Yakınmaların uzun sürmesi ciddi bir hastalık anlamına gelmez, ancak nedenin ayırt edilmesi ve izlem planının kurulması için hekim değerlendirmesi gerekir.

Bu sayfa genel sağlık bilgisi amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için hekiminize, ilaç kullanımıyla ilgili sorularınız için eczacınıza başvurunuz.

Sık sorulan sorular

Ağrılı mesane sendromu ile idrar yolu enfeksiyonu nasıl ayrılır?

Yakınmalar birbirine çok benzer. Ayırt edici nokta idrar kültürüdür: enfeksiyonda üreyen bir bakteri gösterilirken ağrılı mesane sendromunda kültürler tekrar tekrar temiz gelir ve yakınmalar aylarca sürer. Bu ayrımı hekiminiz yapar.

Bu tablo kansere dönüşür mü?

Ağrılı mesane sendromu iyi huylu bir durumdur ve mesane kanserine dönüştüğüne ilişkin bir bulgu yoktur. Ancak idrarda görünür kan her zaman ayrıca değerlendirilmesi gereken bir bulgudur; gecikmeden hekiminize başvurunuz.

Belirli yiyecekleri kesmem gerekir mi?

Herkes için geçerli bir yasak listesi yoktur. Kahve, asitli içecekler, narenciye ve baharatlı yiyecekler sık bildirilen tetikleyicilerdir; ancak kişiden kişiye değişir. Şüphelendiğiniz yiyecekleri bir süre çıkarıp tek tek geri eklemek ve sonucu mesane günlüğüne yazmak en pratik yoldur.

Sıvı alımımı azaltırsam yakınmalarım azalır mı?

Sıvıyı fazla kısmak idrarı yoğunlaştırarak yakınmayı artırabilir. Bu nedenle günlük sıvı miktarını kendi başınıza kısmak yerine hekiminizle birlikte belirlemeniz önerilir.

Yakınmalarım dönem dönem kayboluyor, tanı yanlış mı?

Hayır. İyi ve kötü dönemlerin birbirini izlemesi bu tablonun tipik özelliğidir. Alevlenme dönemlerini ve öncesindeki koşulları mesane günlüğüne yazmak, izlemde hekiminize yol gösterir.

Ağrılı mesane sendromu bulaşıcı mıdır?

Hayır. Bulaşıcı bir hastalık değildir ve cinsel yolla geçmez. Yakınmaların bir enfeksiyonla ilişkili olup olmadığını ayırt etmek için hekiminiz idrar incelemesi isteyebilir.

Aymed İlaç Sanayi, üroloji ve nefroloji alanlarında ruhsatlı beşeri tıbbi ürünler üretmektedir. Bu sayfa tanı veya tedavi önerisi içermez; genel sağlık bilgisi amaçlıdır.