Urocit-K

ÜRİNER SİSTEM TAŞ HASTALIKLARI

Üriner sistem taş hastalığı, üroloji alanında en sık rastlanan hastalıklardan biridir olup sık tekrarlaması ve yüksek insidansı  nedeniyle önemli bir sağlık sorunudur.

Oluşumunu etkileyen birçok faktör mevcuttur.

  • Yaş (20-50 yaş arası),
  • Cinsiyet (erkeklerde kadınlara göre 3 misli fazla),
  • Irk (siyah ırk ve Amerikan yerlisinde az),
  • İklim (sıcak iklim kuşağında fazla),
  • Beslenme alışkanlığı (ağırlıklı olarak protein, karbonhidrat ya da oksalattan zengin gıdalarla),
  • Genetik, kişide görülen anatomik bozukluklar,
  • Gut hastalığının varlığı,
  • Eşlik eden bazı hastalıklar,
  • Kişide görülen anatomik bozukluklar,
  • Metabolik nedenler

hastalığın kişide görülme olasılığını artıran durumlardır.

Vücutta kan, lenf, enzimler, vücut sıvıları ve idrar için en ideal ortam alkalidir. Böbrekler de bu alkali ortamı sağlamak için asit yükü uzaklaştırır. Alkalileştirmede rol alan en önemli maddelerden ikisi de su ve sitrattır.

Böbrek taşlarının %60-75'i kalsiyum oksalat içerir. En yaygın nedeni idrarla fazla kalsiyum atılmasıdır. Kandaki fazla kalsiyum böbrekler tarafından temizlenir ve idrarla atılır. İdrarda kalsiyumun artması (hiperkalsiüri), sitratın azalması (hipositratüri), okzalatın artması (hiperoksalüri), idrar miktarının azalması ve idrar birikimi taş oluşumuna zemin hazırlar.

Böbrek taşında en yaygın kullanımı olan etken madde potasyum sitrattır. Ancak potasyum sitratın vücuda verilmesi önem taşır. Potasyum sitratın vücuda yavaş, sürekli, uygun dozda ve sürekli aynı konsantrasyonda verilmesi mide bağırsak sisteminde toleransı sağlar. 

Potasyum sitrat oral olarak alındığında normal kişilerde serbest kalan potasyum ve sitratın neredeyse tamamı absorblanır. Sitrat oksidasyona uğrarken potasyum değişmez. Tabletin wax matrix yapısından dolayı ilacın yavaş ve hep aynı konsantrasyonda salınımı serum potasyum değerinin ani yükselmelerine karşı koruyucudur.

Uzun süreli tedavi sonrasında, 60 mEq/gün dozundaki potasyum sitrat; üriner sitratı yaklaşık 400 mg/gün arttırır ve üriner pH’ı yaklaşık 0.7 ünite yükseltir. Sağlıklı bir kişide sitrat atılımı 320 mg/gün’dür. Sitrat kullanımı, üriner sistem taş hastasında idrardaki sitrat atılımının 640 mg/gün’e, idrar pH’ının da 6,5-7,5 arasında olmasını amaçlar.

Potasyum sitrat taş oluşturan tuzların kristalizasyonuna daha az yol açan bir idrar sağlar. İdrarda sitratın artması kalsiyum ile kompleks yapması suretiyle kalsiyum iyon aktivitesini ve dolayısıyla kalsiyum oksalat doygunluğunu azaltır. Sitrat aynı zamanda kalsiyum oksalat ve kalsiyum fosfatın spontan nükleasyonunuda önler.

Kalsiyum oksalat taşının oluşması için öncelikle kalsiyum oksalat tuzunun kristalizasyonunu sağlayacak iyon çiftlerine (kalsiyum ve oksalat) ihtiyaç vardır. Kristalizasyon için iki iyon çiftinin bir araya gelerek kalsiyum oksalat tuzunu oluşturması gerekmektedir. Kristalizasyon ancak ortamdaki iyon çiftleri belli bir yoğunluğun üzerine çıktığında başlayabilir. Belirli bir yoğunluğun üzerinde oluşmuş iyon çiftlerinin bir araya gelmesi taşın oluşması için ilk aşamadır. Ancak nükleasyon taşın oluşması için yeterli değildirOluşan nükleuslarında bir araya gelerek agregasyonu (bir araya gelmesi) gereklidir. Sonunda taş agregatların üst üste veya başka agregatlar üzerinde birikmesiyle oluşur. Sitrat bir araya gelip taşı oluşturacak agregatların üzerine bağlanarak agregatların bir araya gelmesini engelleyerek taş oluşumunu engeller. Aynı zamanda potasyum sitratın ürik asit taşlarının eritilmesi (kemoliz) ve önlenmesi üzerine etkili olduğu bilinmektedir.

Potasyum sitrat tedavisinin yeterli olup olmadığını anlamak veya herhangi bir doz değişiminin etkinliğini değerlendirmek için 24 saatlik üriner pH ölçümleri mutlaka yapılmalıdır.

Taş çeşitleri;

Kalsiyum okzalat taşı: Böbrek taşlarının %60-75'i kalsiyum oksalat içerir. Hiperkalsiüri, hipositratüri, hiperoksalüri, idrar miktarının azalması ve idrar birikimi taş oluşumuna zemin hazırlar.

Ürik asit taşı: Metabolizma faaliyetlerinin son ürünü olarak böbreklerden atılmalarına rağmen üriner sistem taşlarında %5-6 oranında görülmektedir.

Sistin taşı: İdrar yolları taşlarının %1-2’sini oluşturur. Temel nedenlerinden biri sistinüridir. Anormal barsak mukozasının emilimine bağlıdır.

Ksantin taşı: Doğumsal olarak ksantin oksidaz enzim eksikliğine bağlı olarak gelişir.

 

  • Potasyum sitrat’ın endike olduğu taş oluşumları:

1-renal tubüler asidozisde oluşan kalsiyum taşları

2-hiperkalsiüri de oluşan kalsiyum oksalat taşları

3-hipositratüride oluşan kalsiyum oksalat taşları

4-gut hastalığında oluşan ürik asit taşları

5-kontrolsüz idrar asiditesinde oluşan ürik asit taşları

6-ESWL uygulanan hastalarda yeniden taş oluşumunda güvenle kullanılabilir.

ESWL işlemi sonrası bazı küçük taş fragmanları kalabilmektedir. Bu taş fragmanlarının da tekrar kümeleşip büyümesini önlemek için potasyum sitrat kullanmı önerilmektedir.

Vücuttaki asit-alkali dengesinin bozulmasına bağlı olarak oluşma riski en yüksek olan hastalıkların başında böbrek taşı yer almaktadır. Ayrıca asit-alkali dengesinin bozulmasına bağlı olarak medeniyet hastalıkları (osteoporoz, kronik yorgunluk, kemik ve eklem ağrıları, fibromiyalji) ile vücut pH’sı  arasında anlamlı bir ilişkisi olduğu yapılan çalışmalarda gösterilmiştir.

Medikal tedavi ile beraber hastaların aşağıda da belirtilen günlük diyet önerilerine dikkat etmesi gerekmektedir.

  • Herhangi bir besin grubunda aşırıya kaçılmamalıdır.
  • Her gün en az 2 litre su içilmelidir.
  • Tuz tüketimine dikkat edilmelidir.
  • Hayvansal protein 150 gramla sınırlanmalıdır.
  • Oksalat içeren besinlerden uzak durulmalıdır.
  • Liften zengin sebze ve meyvelere ağırlık verilmelidir.
  • Magnezyum tüketimine dikkat edilmelidir.

KAYNAKÇA

 1. Pak, C. (1987). Citrate and Renal Calculi. Mineral and Electrolyte Metabolism 13, 257-266.

2. Pak, C. (1985). Long-Term Treatment of Calcium Nephrolithiasis with Potassium Citrate. The Journal of Urology 134, 11-19.
3. Preminger, G.M., K. Sakhaee, C. Skurla and C.Y.C. Pak. (1985). Prevention of Recurrent Calcium Stone Formation with Potassium Citrate Therapy in Patients with Distal Renal Tubular Acidosis. The Journal of Urology 134, 20-23.
4. Pak, C.Y.C., K. Sakhaee and C. Fuller. (1986). Successful Management of Uric Acid Nephrolithiasis with Potassium Citrate. Kidney International 30, 422-428.
5. Hollander-Rodriguez, J et al. (2006). Hyperkalemia, American Family Physician, Vol. 73/No. 2.
6. Greenberg, A et al. (1998). Hyperkalemia: treatment options. Semen Nephrol. Jan; 18 (1): 46-57.